Natuurbeheer

Eeuwenoude openheid hersteld

Eeuwenlang bestond dit gebied uit een open landschap met heide, bos en stuifzanden. Door het uitblijven van actief beheer raakte deze openheid in de loop der jaren vrijwel volledig verloren. Toen in 2015 het idee ontstond om hier een natuurbegraafplaats te realiseren, was de oude heide grotendeels dichtgegroeid. Oorspronkelijke soorten zoals jeneverbes, heide en verschillende korstmossen werden verdrongen door opschot, met name door de Amerikaanse vogelkers. Het diverse en open karakter van het gebied was daarmee bijna verdwenen.

Met de komst van Natuurbegraafplaats Hoogengraven kwam hier verandering in. De natuurbegraafplaats is in de eerste plaats een natuurgebied, waar natuurbeheer een essentieel onderdeel vormt van de dagelijkse werkzaamheden. Door actief en zorgvuldig beheer is er ruimte ontstaan om de natuurwaarden te herstellen en te versterken. Een groot deel van de oorspronkelijke openheid is inmiddels teruggekeerd, waardoor het gebied opnieuw bestaat uit een afwisselend landschap van heide, bos, poelen en open delen met (korst)mossen en grassen. Bezoekers kunnen hierdoor kiezen voor een laatste rustplaats in de beslotenheid van het bos of juist met uitzicht over de uitgestrektheid van de heide.

Natuurbeheerplan

Het natuurbeheer wordt uitgevoerd aan de hand van een natuurbeheerplan, waarin een duurzame visie centraal staat. Doel is het behouden en vergroten van natuurwaarde en biodiversiteit, met aandacht voor zowel aanwezige soorten als soorten die van nature in de omgeving voorkomen. Daarbij wordt steeds gezocht naar een balans tussen ecologisch herstel, toegankelijkheid voor bezoekers en ruimte voor natuurbegraven. Hoogengraven is lid van de Branchevereniging voor Natuurbegraafplaatsen Nederland (Brana) en het bosbeheer wordt uitgevoerd volgens de richtlijnen van FSC-certificering.

Ecologisch herstel en onderhoud

Er is intensief gewerkt aan zowel ecologisch herstel als aan de praktische inrichting van het gebied. Op verschillende plekken zijn paden hersteld en verbeterd, waardoor ze beter begaanbaar zijn en ook toegankelijker voor bezoekers die gebruikmaken van een rolstoel of hulpmiddel. Zo blijft het natuurgebied voor iedereen beleefbaar, zonder dat dit ten koste gaat van de natuur.

Daarnaast is op meerdere locaties gewerkt aan ecologische versterking. In het bosgebied achterin is door het dunnen van bomen meer licht en ruimte ontstaan, wat zorgt voor natuurlijke verjonging en een gevarieerdere bosstructuur. Ook is bestaande verstikkende vegetatie verwijderd, waardoor oorspronkelijke plantensoorten weer de kans krijgen zich te ontwikkelen. Deze ingrepen dragen bij aan een robuust ecosysteem en een gevarieerd landschap van bos, heide, poelen en open gedeelten.

Poelen

Water is van groot belang voor de biodiversiteit in Hoogengraven. Het biedt dieren en planten een plek om te drinken, te broeden en zich voort te planten en draagt bij aan een gezond ecosysteem. In het natuurgebied liggen inmiddels vier poelen, waaronder een recent volledig herstelde poel achter in het bos.

Deze poel was verwaarloosd en omringd door dicht opschot. Het omliggende bosgebied is heringericht en de Amerikaanse vogelkers is verwijderd, waardoor de poel weer volop kan functioneren. Het water biedt niet alleen een leefgebied voor amfibieën, insecten en andere watergebonden soorten, maar helpt ook bij het bergen van regenwater tijdens piekbuien en het bufferen van water in drogere periodes.

Het uitgegraven zand is bovendien hergebruikt voor het onderhoud van paden in het gebied, waardoor beheer en toegankelijkheid hand in hand gaan. Dankzij deze ingrepen kan de natuur zich optimaal ontwikkelen en hebben bezoekers een nieuwe plek waar ze flora en fauna van dichtbij kunnen ervaren.

Heidebeheer met schapen

Het heidebeheer wordt ondersteund door de inzet van schapen. Van het voorjaar tot en met het vroege najaar begrazen zij delen van het gebied. Schapen eten selectief en begrazen de vegetatie niet tot aan de wortel, wat bijdraagt aan een natuurlijk evenwicht. Door hun manier van grazen blijft de heide open, wordt vergrassing tegengegaan en worden zaden verspreid via mest en vacht. De dieren verhuizen regelmatig naar een nieuw deel van het gebied, waardoor graven en paden niet overwoekeren en het beheer op een natuurlijke manier wordt ondersteund. Lees meer: Schapen op Hoogengraven.

Bestrijding van invasieve soorten

De bestrijding van exoten, met name de Amerikaanse vogelkers, gebeurt grotendeels handmatig door de natuurbeheerder en vrijwilligers. Hierbij worden geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt. Door deze struiken consequent te verwijderen, krijgen oorspronkelijke plantensoorten weer de ruimte om terug te keren.

Aanplant van bomen en struiken

In 2025 zijn circa 1.800 bomen en struiken aangeplant, verdeeld over twee plantmomenten. De aanplant bestaat uit inheemse soorten zoals eik, haagbeuk, hazelaar, zoete kers, meidoorn, sleedoorn, veldesdoorn, gewone beuk en vlier. Deze aanplant versterkt ecologische verbindingen, draagt bij aan een gevarieerd bos en biedt in de toekomst voedsel en schuilgelegenheid voor veel diersoorten.

Bijdrage van natuurgrafen

Met het kiezen voor een natuurgraf dragen nabestaanden direct bij aan dit natuurbeheer. De opbrengsten van de grafrechten worden voor een groot gedeelte geïnvesteerd in het behoud en de verdere ontwikkeling van het gebied. Zo werkt iedere keuze voor Hoogengraven mee aan een toekomstbestendig natuurgebied, waarin rust, herdenken en natuur hand in hand gaan. Nu en voor toekomstige generaties.

Herstel openheid

Onderstaande kaarten laten zien hoe het gebied in de loop der tijd was dichtgegroeid. Het open karakter van de heide en stuifzand was anno 2015 vrijwel volledig verdwenen, tezamen met de daarbij horende biodiversiteit.